لعمرك ما الإنسان إلا بدينه * فلا تترك التقوى اتكالا على الحسب فقد رفع الاسلام سلمان فارس * و قد هجن الشرك الشريف أبا لهب به جان تو سوگند كه ارزش انسان جز به دين او نيست ، و تو نبايد با تكيه بر حسب و نسب تقواى الهى را رها سازى . اسلام سلمان فارسى را برترى بخشيد در حالى كه ابو لهب را شرك تحقير كرد . « 1 » 3 - مشكل مهمترى كه بر سر راه امام قرار داشت ، انحرافات دينى و همان چيزى بود كه اصحاب تحت عنوان بدعتگرايى ، عثمان را به آن متهم كرده بودند . جداى از بدعتها ، مشكل مهم ديگر آن بود كه بسيارى از مردم آگاهى درستى از دين نداشته و اقدامى در جهت ارائهء آگاهيهاى مذهبى به آنان صورت نگرفته بود . در اينجا به ذكر برخى از نمونه‌هاى عينى اين تحريفات كه امام با آنها درگير شد مىپردازيم : يكى از اين مسائل كه پيش از اين نيز بدان اشاره كرده‌ايم اين است كه كسانى از صحابه و برخى از خلفا ، با وجود قرآن و سنت ، و صرفا بر اساس « مصلحت‌گرايى » ، احكامى را مطرح مىكردند . در اين ميان ، عدم اعتناى به سنت ، روشنتر و با دلايل بيشترى در مآخذ حديثى و تاريخى آمده است . شايد عبارت ابو جعفر نقيب روشنترين عبارتى باشد كه يك سنى معتدل در اين بارهء ابراز كرده است . او مىگويد : صحابه به طور متحد و يكپارچه ، بسيارى از نصوص [ كلمات رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ] را ترك كردند و اين بدليل مصلحتى بود كه در ترك آنها تشخيص مىدادند ، نظير سهم ذوى القربى و سهم مؤلفة قلوبهم . « 2 » امام در ضمن خطبهء مفصلى به نقد اين نگرش پرداخته و تعهد خود را به سنت نشان داده است . آن حضرت با اشارهء به اين كه براى حل يك مسألهء آراء مختلفى ابراز شده و آنان نزد حاكم آمده و او رأى همه را درست شمرده مىفرمايد : « اين در حالى است كه خداى آنها يكى است ، پيامبرشان يكى است ، و كتابشان يكى است . آيا خدا گفته است به خلاف يكديگر روند و آنان فرمان خدا را برده‌اند ؟ يا آنان را از مخالفت

--> ( 1 ) . مختصر تاريخ دمشق ، ج 10 ، ص 46 ( 2 ) . نك : شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 12 ، صص 82 - 90